આસ્થા, આંકડા કે અંધશ્રદ્ધા? બનાસકાંઠામાં ‘સાંજે 4 વાગ્યા’ના ડેડલાઇન વાળા ભુવાજીની વરસાદી દાવાની વાઇરલ ઇફેક્ટ

ટાઇમ્સ ઓફ અમદાવાદ બ્યુરો બનાસકાંઠા /

અમદાવાદ:જ્યારે આધુનિક સુપરકોમ્પ્યુટર્સ અને સેટેલાઇટ્સથી સજ્જ હવામાન વિભાગ (IMD) પણ ચોમાસાની ચોક્કસ તારીખ અને સમય આપતાં ખચકાય છે, ત્યારે બનાસકાંઠાના કાંકરેજ તાલુકાના રૂવેલ ગામમાંથી આવેલો એક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાવાઝોડાની જેમ ઘૂમી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે પ્રાદેશિક મીડિયા જેને માત્ર એક ‘ચમત્કાર’ કે ‘વાયરલ ન્યૂઝ’ તરીકે જોઈ રહ્યું છે, તેની પાછળ છુપાયેલું છે ગ્રામીણ ગુજરાતનું એક એવું ચિત્ર જે આસ્થા, અંધશ્રદ્ધા અને બદલાતા ક્લાયમેટ ચેન્જ વચ્ચે ઝોલાં ખાઈ રહ્યું છે.

શું છે સમગ્ર વિવાદ?

રૂવેલ ગામમાં યોજાયેલી એક ‘રમેલ’ (ધાર્મિક વિધિ) દરમિયાન સ્થાનિક ભુવાજીએ ધૂણતાં-ધૂણતાં માઇક પર એક ચોંકાવનારો પડકાર ફેંક્યો. તેમણે માત્ર તારીખ જ નહીં, પણ સમયની ડેડલાઇન આપતાં કહ્યું: “લખવું હોય તો લખી દેજો, 24 તારીખે વરસાદ આવશે. જો સાંજે ચાર વાગ્યા સુધી વરસાદ ન લાવું તો મારું નામ સધી નહીં.”આ વીડિયો વાઇરલ થતાં જ ફેસબુક અને વોટ્સએપ પર કોમેન્ટ્સનું પૂર આવ્યું છે. એક વર્ગ તેને પરમ શ્રદ્ધા તરીકે જોઈ રહ્યો છે, જ્યારે યુવાનો અને તર્કવાદીઓ તેને ખુલ્લેઆમ અંધશ્રદ્ધા ગણાવી રહ્યા છે.

પ્રાદેશિક ચેનલો કરતાં કેમ અલગ છે આ ઘટના?

અન્ય મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સે આ ઘટનાને માત્ર એક મનોરંજક કે આશ્ચર્યજનક વીડિયો તરીકે રજૂ કરી દીધી છે. પરંતુ ‘ટાઇમ્સ ઓફ અમદાવાદ’ ન્યૂઝ આ ટ્રેન્ડ પાછળના ત્રણ મહત્વના પાસાંઓ પર પ્રકાશ પાડે છે:

વરસાદની અનિશ્ચિતતા અને ખેડૂતોની લાચારી:-

બનાસકાંઠા એ ડ્રાય ઝોન (સૂકો વિસ્તાર) ગણાય છે. અહીં વરસાદ ન પડે તો મોંઘા બિયારણ અને ખેતી નિષ્ફળ જાય છે. જ્યારે વિજ્ઞાન કે તંત્ર તરફથી સમયસર મદદ કે સચોટ માહિતી નથી મળતી, ત્યારે ગ્રામીણ જનતા આવી દૈવી જાહેરાતો તરફ આકર્ષાય છે. આ માત્ર અંધશ્રદ્ધા નથી, પણ પાણી માટેની આકુળતા છે.સોશિયલ મીડિયાની ‘લાઇક’ સંસ્કૃતિ: ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં અગાઉ આવા દાવાઓ ચાર દીવાલો વચ્ચે થતા હતા. આજે, સ્માર્ટફોન અને રીલ્સના જમાનામાં આવા સંવેદનશીલ દાવાઓ મિનિટોમાં લાખો લોકો સુધી પહોંચીને સમાજમાં ભ્રમણા ઊભી કરવાનું હથિયાર બની રહ્યા છે.

વાસ્તવિકતા વિરુદ્ધ દાવો:-

સ્થાનિક અહેવાલો અને હવામાનના આંકડા દર્શાવે છે કે ૨૪ તારીખે સાંજે ૪ વાગ્યા સુધી જિલ્લાના મોટાભાગના વિસ્તારો કોરાધાકોર રહ્યા હતા. સોશિયલ મીડિયા પર હવે લોકો સવાલ પૂછી રહ્યા છે કે, “હવે આ સત્તાવાર ડેડલાઇન પૂરી થઈ, તો જવાબદારી કોની?”

વિજ્ઞાન શું કહે છે?

હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, જૂન મહિનામાં ચોમાસાની સિસ્ટમ સક્રિય થતી હોવાથી સ્થાનિક સ્તરે છૂટોછવાયો વરસાદ (Local Convective Activity) થવો એ કુદરતી પ્રક્રિયા છે. કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિ પવનની દિશા કે વાદળોની ગતિને પોતાના આદેશ પર બદલી શકતી નથી.‘

ટાઇમ્સ ઓફ અમદાવાદ’નો સૂર:-

શ્રદ્ધા એ ભારતની સંસ્કૃતિનો હિસ્સો છે અને તેનું સન્માન હોવું જ જોઈએ. પરંતુ જ્યારે આસ્થા વ્યક્તિગત મટીને ‘જાહેરમાં ડેડલાઇન અને પડકાર’નું સ્વરૂપ લે છે, ત્યારે તે સમાજને ગેરમાર્ગે દોરે છે. ૨૧મી સદીના ડિજિટલ ગુજરાતમાં કુદરતી આફતો અને વરસાદ માટે આપણે ભુવાજીઓના વાઇરલ વીડિયો પર નહીં, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક આગાહીઓ અને જળ સંચય (Water Harvesting) પર ભરોસો કરવાની જરૂર છે.