ભારતીય રેલ્વે એશિયાનું સૌથી મોટુ રેલ નેટવર્ક, જાણો ભારતમાં પહેલી ટ્રેન ક્યારે શરૂ થઈ અને તેનો રૂટ કયો હતો? શુ તમે જાણો છો કે ભારતનું સૌથી લાંબો રેલ્વે પ્લેટફોર્મ કયો છે?

શું તમે જાણો છો કે દેશની પહેલી ટ્રેન ક્યારે અને ક્યાંથી દોડી હતી? આ દિવસને ભારતીય રેલ્વેના ઈતિહાસની શરૂઆત અને ખૂબ જ ખાસ દિવસ માનવામાં આવે છે. ચાલો તેના વિશે વિગતવાર અભ્યાસ કરીએ. ભારતીય રેલ્વે એશિયાનું સૌથી મોટું રેલ નેટવર્ક છે અને વિશ્વનું બીજું સૌથી મોટું રેલ નેટવર્ક છે. વિશ્વનું સૌથી લાંબુ રેલવે પ્લેટફોર્મ ભારતમાં ગોરખપુરમાં છે. વિશાળ અને વ્યાપક વસ્તીવાળા દેશમાં તે પ્રદાન કરે છે તે કનેક્ટિવિટીનું જટિલ મેટ્રિક્સ, તેમજ દૂરસ્થ વિસ્તારો સુધીની ટ્રેનોની પ્રભાવશાળી આવર્તન પણ તેને ઘણા ભારતીયો અને પ્રવાસીઓ માટે મુસાફરીનું ખૂબ જ સુલભ માધ્યમ બનાવે છે.

ભારતમાં પહેલી ટ્રેન ક્યારે અને ક્યાંથી શરૂ થઈ

16 એપ્રિલ 1853ના રોજ, ભારતમાં પ્રથમ પેસેન્જર ટ્રેન બોરી બંદર (બોમ્બે) અને થાણે વચ્ચે 34 કિમીના અંતરે દોડી હતી.તેને સાહિબ, સુલતાન અને સિંધ નામના ત્રણ એન્જિન દ્વારા ખેંચવામાં આવ્યું હતું. ઔપચારિક ઉદઘાટન સમારોહ 16 એપ્રિલ 1853 ના રોજ થયો હતો, જ્યારે લગભગ 400 મુસાફરોને લઈને 14 રેલગાડીઓ બપોરના 3.30 વાગ્યે “વિશાળ ભીડની જોરથી તાળીઓના ગડગડાટ અને 21 બંદૂકોની સલામી વચ્ચે” બોરી બંદરથી નીકળી હતી. તે લગભગ 4.45 કલાકે થાણે પહોંચી. એટલે કે આ ટ્રેન દ્વારા આ યાત્રા એક કલાક અને 15 મિનિટમાં પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી.

એમાં કોઈ શંકા નથી કે અંગ્રેજોએ ભારતમાં રેલવે નેટવર્કની શરૂઆત લોકોની જરૂરિયાતો માટે નહીં પરંતુ તેમના માલસામાનની અવરજવરને પ્રાથમિકતા આપીને કરી હતી. તમને જણાવી દઈએ કે બોમ્બેને થાણે, કલ્યાણ અને થાલ અને ભોર ઘાટ સાથે જોડવા માટે રેલવેનો વિચાર સૌ પ્રથમ બોમ્બે સરકારના ચીફ એન્જિનિયર શ્રી જ્યોર્જ ક્લાર્કને 1843માં ભાંડુપની મુલાકાત દરમિયાન આવ્યો હતો.15 ઓગસ્ટ, 1854ના રોજ, પ્રથમ પેસેન્જર ટ્રેન હાવડા સ્ટેશનથી 24 માઈલ દૂર હુગલી માટે રવાના થઈ. આ રીતે પૂર્વ ભારતીય રેલ્વેનો પ્રથમ વિભાગ જાહેર વાહનવ્યવહાર માટે ખોલવામાં આવ્યો હતો, જે પૂર્વીય ભાગમાં રેલ્વે પરિવહનની શરૂઆતને ચિહ્નિત કરે છે. 1 જુલાઇ 1856ના રોજ મદ્રાસ રેલ્વે કંપની દ્વારા દક્ષિણમાં પ્રથમ લાઇન ખોલવામાં આવી હતી. તે વ્યાસપદી જીવા નિલયમ (વયાસર્પડી) અને વાલાજાહ રોડ (આર્કોટ) વચ્ચે 63 માઈલના અંતરે ચાલી હતી.

ઉત્તરમાં, 3 માર્ચ, 1859 ના રોજ, અલ્હાબાદથી કાનપુર સુધી 119-માઇલ લાંબી લાઇન નાખવામાં આવી હતી. હાથરસ રોડથી મથુરા છાવણી સુધીનો પ્રથમ વિભાગ 19 ઓક્ટોબર, 1875ના રોજ ટ્રાફિક માટે ખોલવામાં આવ્યો હતો. તે એક નાની શરૂઆત હતી જે સમગ્ર દેશમાં રેલ્વે લાઈનોના નેટવર્કમાં વિકસિત થઈ. 1880 સુધીમાં, ભારતીય રેલ્વે પ્રણાલીનું રૂટ માઇલેજ આશરે 9000 માઇલ હતું.કેટલાક અન્ય તથ્યો

પ્રથમ રેલ્વે વર્કશોપ 1862 માં બિહારમાં મુંગેર નજીક જમાલપુર ખાતે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તે ધીમે ધીમે ભારતના મુખ્ય ઔદ્યોગિક એકમમાંનું એક બની ગયું, જેમાં લોખંડ અને સ્ટીલની ફાઉન્ડ્રી, રોલિંગ મિલો અને અન્ય ઘણી વસ્તુઓ છે. 1864માં, દિલ્હી જંકશન, શહેરનું સૌથી જૂનું, એક મુખ્ય સ્ટેશન અને જંકશન હતું અને આજે પણ છે. તે સૌપ્રથમવાર 1864માં ચાંદની ચોક નજીક સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું જ્યારે હાવડા/કલકત્તાથી દિલ્હી સુધી ટ્રેનોનું સંચાલન શરૂ થયું હતું.

ઉત્તરમાં આગળનું મહત્વનું સ્ટેશન લખનૌ હતું. તે અવધ અને રોહિલખંડ રેલ્વે (O&RR) નું મુખ્ય મથક હતું, જેની લખનૌથી કાનપુર સુધીની પ્રથમ લાઇન એપ્રિલ 1867 માં નાખવામાં આવી હતી. 1880 માં, દાર્જિલિંગ સ્ટીમ ટ્રામવે (બાદમાં દાર્જિલિંગ હિમાલયન રેલ્વે) એ તેનો પ્રથમ વિભાગ સિલીગુડી અને કુર્સિયોંગ વચ્ચે ખોલ્યો. 1881માં લાઇનને દાર્જિલિંગ સુધી લંબાવવામાં આવી હતી. આ લાઇન નેરોગેજ પર કાર્યરત હતી અને તેને 1999માં વર્લ્ડ હેરિટેજનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો, જે આવો દરજ્જો મેળવનારી એશિયાની પ્રથમ રેલ્વે છે.